Stowarzyszenie Eko-Inicjatywa realizuje projekt pod nazwą „Program rewitalizacji sadów tradycyjnych na Powiślu kwidzyńskim”.
Projekt będzie realziowany do końca 2008 roku. Finansowanie pochodzi z UNDP GEF oraz z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodraki Wodnej w Gdańsku.

Partnerami projektu są organizacje z wieloletnim doswiadczeniem w działaniach związanych z ochroną starych drzew owocowych in situ:
Społeczny Instytut Ekologiczny
Twoarzystwo Przyjaciół Doliny Dolnej Wisły

 

Dlaczego zajęliśmy się rewitalizacją starych sadów?

Wysokopienne drzewa owocowe jeszcze do niedawna stanowiły charakterystyczny element polskiego krajobrazu. Wraz z wiekami tradycji ich uprawy, wykształciły się lokalne odmiany, które przystosowały się do lokalnych czynników klimatycznych i warunków biologicznych, stając się odpornymi na mrozy i choroby. Niegdyś powszechną czynnością, wpisaną w kalendarz  prac rolnych w każdym gospodarstwie było szczepienie drzew, dosadzanie, pielęgnacja sadu. Materiał nasadzeniowy pochodził z najbliższej okolicy. W ten sposób w okolicach Kwidzyna wykształciła się ciekawa lokalna odmiana- złotka kwidzyńska ,dzisiaj wpisana na listę gatunków cennych genetycznie. Współcześni rolnicy zazwyczaj nie kontynuują tradycji związanych z pielęgnacją starych sadów. Stare drzewa owocowe stanowią bezcenny zasób genów, a sady stały się ciekawymi układami przyrodniczymi, z charakterystycznymi dla siebie gatunkami owadów, ptaków… Niskopienne drzewa owocowe, w odróżnieniu od tradycyjnych,  wymagają chemicznego prowadzenia ograniczając życie biologiczne sadu  i  zaburzając jego równowagę biologiczną.
Interesujące są także wartości zdrowotne owoców zebranych w sadach tradycyjnych. Owoce wyprodukowane bez użycia środków chemicznych stają się dzisiaj coraz bardziej poszukiwanymi produktami. Przetwórstwo tych owoców także nie wymaga użycia chemii – np. w procesie suszenia czy sporządzania konfitur. Wiele osób poszukuje smacznych papierówek, antonówek, malinówek, koszteli, krąselek, renet…, czy też prawdziwych węgierek. Tradycyjne odmiany drzew owocowych stały się wartością przyrodniczą. Dlatego też ich uprawa znalazła odzwierciedlenie w unijnym systemie wsparcia finansowego dla rolników w postaci programów rolnośrodowiskowych.

 

W czym tkwi problem?

Obserwacje i wstępna inwentaryzacja wiejskich przydomowych sadów na  Powiślu w okolicach Kwidzyna, potwierdzają,  iż sady te zanikają, są zaniedbane, a w większości właściciele nie przywiązują wagi do posiadania strych odmian drzew owocowych. Wyróżniająca jest Dolina Wisły na terenie Gminy Sadlinki (m.in. okolice Nebrowa, Kaniczek), gdzie zachowały się zadbane sady. Jednak często kilkudziesięcioletnie drzewa są nagminnie wycinane i zastępowane niskopiennymi odmianami, lub w ich miejsce nie sadzi się żadnych innych drzew. Proces niszczenia starych sadów i wycinania pojedynczych starych drzew nasila się, ponieważ te stare drzewa, sadzone często jeszcze przed wojną, osiągając wiek pięćdziesięciu- siedemdziesięciu lat, zamierają naturalnie..

 

Cele szczegółowe projektu:

• Zachowanie istniejących starych sadów na Powiślu kwidzyńskim – pomoc rolnikom w pielęgnacji i odnowieniu/ uzupełnieniu sadów.
• Określenie zasobów lokalnych odmian starych drzew owocowych- jabłoni, śliw i gruszy w obszarze Kwidzyńskiego Powiśla- inwentaryzacja.
• Utworzenie rezerwuaru genetycznego starych drzew owocowych- jabłoni, śliw, gruszy i czereśni, poprzez stworzenie szkółki odmian zebranych lokalnie oraz archiwum klonów starych odmian drzew owocowych.
• Podniesienie wiedzy mieszkańców powiatu kwidzyńskiego w zakresie znaczenia zachowania starych sadów w kontekście ich roli przyrodniczej a także zdrowotnej.
  

 

Jakie będą efekty projektu?

Jako efekt projektu powstanie solidna mapa lokalnych zasobów starych odmian drzew owocowych, zostanie odnowionych 10-15 starych sadów, powstanie szkółka lokalnych odmian drzew owocowych oraz wzorcowy sad stanowiący tzw. bank genów (archiwum klonów). Poza tym planowane są akcje edukacyjne,  materiały informacyjne, lokalne imprezy promujące owoce starych odmian.

 

Zobacz ulotkę